Kaartspel inrichting/beheer

Je hebt:

  • de (kern)kwaliteiten van het landschap samen met  bewoners, ondernemers en overheden in het gebied benoemd, in een regionaal/gemeentelijk landschapsontwikkelingsplan (LOP) omschreven en door de gemeenteraad vastgesteld;
  • als onderdeel van het LOP verschillende kansrijke inrichtings-/beheersmaatregelen en projecten die de specifieke kwaliteiten van je gebied versterken benoemd,  omschreven en in een gemeentelijk uitvoeringsprogramma (GUP) door de gemeenteraad vastgesteld;
  • in Nationale Landschappen de toolbox kernkwaliteiten van de rijksoverheid geraadpleegd.

Je wilt:

  • partners in het gebied warm maken om actief mee te doen met het uitvoeren van het LOP;
  • de financiering voor groenblauwe diensten en andere middelen gericht in zetten met waarneembare versterking van de kwaliteiten;
  • direct beginnen met uitvoeren en je successen vieren met partners in het gebied;
  • door effectmonitoring kwaliteitsverbetering evalueren.

Wat is een kaartspel?
Het kaartspel is een bouwpakket van ruimtelijke elementen (bouwstenen) die passen in het streekeigen landschap en inspelen op eigentijdse ruimtelijke ontwikkelingen. Het is bedacht door Henk van Blerck, Riet Dumont en Tiny Wigman in het kader van het Landschapsontwikkelingsplan Groesbeek en Ooijpolder.

Wat is de bedoeling van het kaartspel?
Het kaartspel is een hulpmiddel bij de realisatie van ruimtelijke en landschappelijke ontwikkeling met kwaliteit.

Waar en wanneer te gebruiken?
Het kaartspel komt tot stand in

  • een gebiedsproces rond plattelandsontwikkeling (locatiekeuze, inrichting en beheer), waarbij vraag (inwoners, bezoekers) en aanbod (grondeigenaren, ondernemers, overheden) op elkaar worden afgestemd. Zoals de locatiekeuze en landschappelijke inpassing van de vee-industrie in relatie met behoud en versterking van het culturele erfgoed, al dan niet gekoppeld aan streekeigen landbouw.
  • de dialoog rond stedelijke ontwikkelingen, over prioriteiten, kwaliteit leefomgeving en beeldkwaliteit. Hoe om te gaan met stedelijke openbare ruimten, bouwprojecten, aanleg bedrijventerreinen en omvangrijke waterwerken? Zoals de ontwikkeling van een hittebestendige stad en het gebruik van groen en water om de gewenste kwaliteiten te realiseren.

Hoe een kaartspel maken en gebruiken?
We onderscheiden daarbij drie stappen:

  1. I. Checkpoint
  2. II. Kaartspel maken
  3. III. De boer op, kaartspel gebruiken


I. Checkpoint

Nagaan of de voorwaarden voor het toepassen van de kaartspelmethode zijn vervuld.

Checklist voorwaarden
1.     Is er een breed gedragen ontwikkelingsvisie aanwezig?
2.     Is de ontwikkelingsvisie uitgewerkt in een meerjarig uitvoeringsprogramma met kostenraming?
3.     Zijn visie en kostenraming vastgesteld door betrokken overheden?
4.     De uitvoering van de visie is afhankelijk van samenwerking tussen overheden, maatschappelijke organisaties, ondernemers en/of burgers.
5.     Per situatie moet door een netwerk- en krachtenveldanalyse worden bepaald welke partijen onmisbaar zijn voor succesvolle uitvoering. Dat hangt af van zaken als grondeigendom, -gebruiksrecht, financiering, regelgeving en draagvlak.
6.     Is er een boegbeeld (bestuurder én gebiedsmakelaar) met gezag en vertrouwen bij de uitvoerende partijen? De bestuurder is de bevlogen wegbereider/facilitator.
7.     Is er voldoende zicht op beschikbare financiële middelen voor de realisatie van het beoogde programmaonderdeel/project? De gebiedsmakelaar schuift met het kaartspel in zijn achterzak aan aan de keukentafel. Hij moet ook geld meebrengen in de onderhandeling over de opties op de kaarten.
8.     Zo niet, kan het initiatief als pilot worden aangemeld bij een overheid of particuliere instantie?
9.     Zo niet, is het initiatief dan zo aantrekkelijk dat partners het zonder financiële dekking willen uitwerken om goedkeuring en geld los te weken?


II. Kaartspel maken

Visie en aanpak
Werkwijze om eensgezindheid te krijgen over de beoogde kwaliteiten en deze te vertalen in maatregelen voor de inrichting van een gebied.

1.     Organiseer een gebiedsverkenning om de ontwikkelingsvisie per deelgebied bij betrokkenen op het netvlies te krijgen
2.     Breng in een workshop met alle betrokken partijen per deelgebied de na te streven kwaliteiten en het bijbehorende uitvoeringsprogramma (opnieuw) in kaart.
3.     Maak een overzicht van de in de visie en het uitvoeringsprogramma beoogde ruimtelijke ingrepen per deelgebied
4.     Analyseer en geef aan welke partij(en) daarbij bepalend zijn voor uitvoering en beheer
5.     Maak een stappenplan voor de fasering van de uitvoering, wie doet wat, waar en wanneer? Welke stap is voorwaardelijk voor de volgende stap?

Bouwpakket samenstellen
Het maken van combinaties van inrichtings- en beheersmaatregelen en het verbeelden van de resultaten die gewenst zijn vanuit een ontwerpende benadering en de beeldkwaliteit die dat oplevert. Inzicht geven in de aanlegkosten per eenheid product en beheerskosten per jaar.

1.     Geef per deelgebied aan welke categorieën ruimtelijke inrichtingsmaatregelen denkbaar zijn.
2.     Ontwerp per ingreep alternatieve combinaties van inrichtings- en beheersmaatregelen en verbeeld de te bereiken resultaten (kwaliteitsprofielen).
3.     Geef aan welke eisen aan deze resultaten worden gesteld vanuit beeldkwaliteit.
4.     Geef inzicht geven in de toelaatbaarheid van de maatregelen in de relevante regelgeving.
5.     Geef inzicht geven in de aanlegkosten per eenheid product en beheerskosten per jaar.
6.     Geef inzicht in contractpartijen en de juridische contractvorm van de uitvoeringsovereenkomst en de looptijd van dit contract.
7.     Geef de uitkomsten weer in de vorm van ‘kwartetten” in een kaartspel, waarbij iedere kaart een specifieke inrichtings-/beheersingreep binnen een categorie weergeeft.
8.     Voeg aan iedere categorie een blanco kaart toe om ruimte te geven aan nog niet bedachte voorstellen die de (eigentijdse) kwaliteiten opleveren.
9.     Verwerf draagvlak voor die onverwachte kwaliteit.


III. De boer op, kaartspel gebruiken

Onderhandelen over afstemming van vraag en aanbod via de keukentafel, veiling of via een website.

Tips voor onderhandeling

1e gesprek met uitvoerende partij
1.     Geef voor alle betrokkenen bondig en duidelijk aan wat het plan is en in welke fase de uitvoering verkeert.
2.     Geef duidelijk aan welke verplichtingen al door welke andere partijen zijn/worden aangegaan.
3.     Benadruk dat het om een samenhangend geheel gaat waarbij de kwaliteit van het geheel voordeel biedt voor de afzonderlijke deelnemers. Geef aansprekende voorbeelden.
4.     Leg achtereenvolgens de ‘kaarten op tafel’ en geef per kaart de nodige informatie
5.     Vraag bij de blanco kaart aan de partij waarmee men spreekt om andere opties aan te geven en zo mogelijk in beelden weer te geven.
6.     Geef aan wat de kansen en beperkingen zijn vanuit de regelgeving
7.     Geef aan welke vergoedingen mogelijk zijn en welke inspanningen er tegenover staan.
8.     Biedt de partij(en) aan hen in contact te brengen met succesvolle partners in het gebied of elders (leren van elkaar binnen peergroup)
9.     Gun partijen de tijd om aan het idee te wennen en rond te vragen. Tijd nemen is heel belangrijk in dit soort (gebieds)processen.

2e gesprek
1.     Ga weer eens langs om te horen hoe het voorstel gevallen is
2.     Vraag waar de bedenkingen liggen
3.     Kijk of je obstakels kunt wegnemen,
4.     Kijk of je medestanders kunt organiseren,
5.     Kijk of je ondersteuning kunt geven / kansen kunt bieden.

3e gesprek
1.     Maak afspraken over het bijhouden van een logboek van uitgevoerde maatregelen voor effectmonitoring
2.     Spreek af dat op basis van een (meer)jaarlijkse schouw (afhankelijk van het type ingreep en de typen maatregelen) voorzetting dan wel wijziging van overeengekomen beheersmaatregelen worden vastgelegd.
3.     Leg al het voorgaande vast in een contract.
4.     Afhankelijk van de aanpak moet het contract notarieel worden vastgelegd.

> voorbeeld Ooijpolder